Trong kỷ nguyên chuyển đổi số, không gian mạng đã trở thành một phần không thể tách rời của đời sống xã hội, không chỉ là kênh truyền tải thông tin mà còn là môi trường hình thành các giá trị văn hóa mới. Vì vậy, xây dựng văn hóa ứng xử trên môi trường số không chỉ là yêu cầu quản lý mà còn là nhiệm vụ mang tính chiến lược trong phát triển văn hóa và con người.
(Ảnh minh họa)
Việc Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ban hành Quyết định số 423/BVHTTDL ngày 05/3/2026 về Bộ Quy tắc ứng xử văn hóa trên môi trường số thay thế Bộ Quy tắc ứng xử trên mạng xã hội được ban hành tại Quyết định số 874/QĐ-BTTTT ngày 17/6/2021 của Bộ Thông tin và Truyền thông là bước đi cần thiết nhằm định hướng hành vi người dùng, góp phần xây dựng không gian mạng lành mạnh, tôn trọng pháp luật và giàu bản sắc văn hóa Việt Nam. Bộ quy tắc không chỉ nhấn mạnh chế tài mà hướng tới hình thành chuẩn mực ứng xử, đề cao trách nhiệm xã hội và ý thức tự giác của mỗi cá nhân.
Thực tiễn cho thấy, không gian số đang trở thành một “không gian văn hóa” mới, nơi mỗi nội dung chia sẻ đều góp phần định hình đời sống xã hội. Bên cạnh những cơ hội lan tỏa tri thức, quảng bá văn hóa và kết nối cộng đồng, môi trường số cũng đặt ra thách thức về thông tin sai lệch, hành vi thiếu chuẩn mực. Điều này đòi hỏi sự vào cuộc của toàn xã hội, trong đó mỗi cá nhân đóng vai trò trung tâm, góp phần xây dựng môi trường mạng văn minh từ những hành vi ứng xử đúng mực hàng ngày.
Bắc Ninh: Chủ động xây dựng văn hóa ứng xử trên môi trường số
Tại tỉnh Bắc Ninh, việc xây dựng văn hóa ứng xử trên môi trường số thời gian qua đã được quan tâm triển khai gắn với nhiệm vụ chuyển đổi số và phát triển văn hóa địa phương. Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch phối hợp với các cơ quan, đơn vị đã chủ động đẩy mạnh tuyên truyền trên nền tảng số, từng bước khai thác hiệu quả mạng xã hội trong phổ biến chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước; đồng thời quảng bá hình ảnh quê hương, con người Bắc Ninh.
Đặc biệt, việc lan tỏa các giá trị văn hóa truyền thống như dân ca quan họ, di sản văn hóa, lễ hội, các sản phẩm du lịch đặc trưng trên không gian mạng đã góp phần nâng cao vị thế và hình ảnh địa phương trong bối cảnh hội nhập và chuyển đổi số. Nhiều nội dung tích cực, gương người tốt, việc tốt, mô hình hay được chia sẻ rộng rãi, tạo hiệu ứng xã hội tích cực, góp phần hình thành môi trường thông tin lành mạnh.
Song song với những kết quả đạt được, thực tiễn cũng đặt ra không ít khó khăn, thách thức. Trên không gian mạng vẫn xuất hiện các thông tin chưa kiểm chứng, nội dung sai lệch liên quan đến một số lĩnh vực nhạy cảm như đất đai, đầu tư, môi trường, an ninh trật tự, văn hóa, xã hội. Nhiều vụ việc đã được cơ quan chức năng phát hiện, xử lý khi tài khoản đăng trên môi trường số như: Việc ăn mặc phản cảm, không đúng thuần phong mỹ tục tại Chùa Bổ Đà; kêu gọi kích động chống phá liên quan đến dự án xây dựng Cảng hàng không Quốc tế Gia Bình; đăng tải bình luận xúc phạm uy tín, danh dự của lực lượng công an; đăng tin sai sự thật trên mạng xã hội gây hoang mang dư luận; chia sẻ thông tin cổ súy mê tín, dị đoan; vấn đề sắp xếp tinh gọn bộ máy chính quyền địa phương 2 cấp…một bộ phận người dùng còn hạn chế về kỹ năng số, kỹ năng nhận diện thông tin xấu độc, dẫn đến việc chia sẻ, bình luận thiếu kiểm soát.
Bên cạnh đó, công tác theo dõi, phát hiện và xử lý thông tin vi phạm còn gặp khó khăn do đặc thù của các nền tảng xuyên biên giới, tình trạng sử dụng tài khoản ẩn danh và sự lan truyền nhanh của thông tin trên mạng xã hội. Điều này đòi hỏi các cơ quan chức năng phải nâng cao năng lực, tăng cường phối hợp và chủ động hơn trong công tác quản lý, định hướng thông tin.
(Nhiều tài khoản mạng xã hội tích cực lan tỏa nét đẹp văn hóa của tỉnh trên môi trường số)
Trước yêu cầu thực tiễn, Bắc Ninh đang từng bước triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm xây dựng văn hóa ứng xử trên môi trường số. Trong đó, trọng tâm triển khai thực hiện có hiệu quả Bộ Quy tắc ứng xử trên môi trường mạng gắn với xây dựng văn hóa công vụ, đề cao vai trò nêu gương của cán bộ, đảng viên trong phát ngôn và chia sẻ thông tin. Cùng với đó, tỉnh chú trọng tăng cường tuyên truyền, nâng cao nhận thức và kỹ năng số cho người dân, đặc biệt là thanh thiếu niên – nhóm đối tượng tham gia mạng xã hội với tần suất cao; phối hợp với các nền tảng mạng xã hội Facebook, TikTok trên địa bàn tỉnh có sự ảnh hưởng lớn để tuyên truyền, lan tỏa ứng xử văn hóa trên môi trường số như: BacGiang**, Vinh Vi**, Bắc Ninh**, Bắc Ninh News**, MC Hoàng**, Cô Gái Bắc**, Kun**,…Đồng thời, việc phát huy vai trò của hệ thống truyền thông chính thống, chủ động cung cấp thông tin chính xác, kịp thời, định hướng dư luận xã hội cũng được xác định là giải pháp quan trọng nhằm hạn chế tác động của thông tin xấu, độc. Việc ứng dụng các công cụ công nghệ trong giám sát, rà quét thông tin trên không gian mạng cũng từng bước được quan tâm triển khai, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý.
Xây dựng văn hóa số – nền tảng cho phát triển bền vững
Trong kỷ nguyên số, văn hóa không chỉ hiện diện trong các thiết chế truyền thống mà còn được hình thành và lan tỏa trên không gian mạng. Vì vậy, xây dựng văn hóa ứng xử trên môi trường số không chỉ là yêu cầu trước mắt mà còn là nhiệm vụ lâu dài, gắn với quá trình hình thành văn hóa số và phát triển con người.
Thực tiễn tại Bắc Ninh cho thấy, khi các giá trị văn hóa truyền thống được lan tỏa trên môi trường số một cách tích cực, có định hướng, sẽ tạo ra sức mạnh mới cho phát triển văn hóa, du lịch và kinh tế sáng tạo. Ngược lại, nếu không gian mạng bị chi phối bởi thông tin sai lệch, hành vi thiếu chuẩn mực thì sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến môi trường xã hội và niềm tin của người dân.
Do đó, xây dựng văn hóa ứng xử trên môi trường số cần sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị, sự chủ động của cơ quan quản lý và đặc biệt là ý thức tự giác của mỗi công dân. Mỗi hành vi đúng mực trên không gian mạng không chỉ góp phần xây dựng môi trường số lành mạnh mà còn góp phần định hình hình ảnh con người và văn hóa Việt Nam trong thời đại mới.
Có thể khẳng định, trong tiến trình chuyển đổi số hiện nay, xây dựng văn hóa ứng xử trên môi trường số chính là một trong những nền tảng quan trọng để phát triển con người toàn diện, xây dựng xã hội văn minh và thúc đẩy phát triển bền vững. Với quyết tâm và cách làm phù hợp, Bắc Ninh hoàn toàn có thể trở thành điểm sáng trong xây dựng môi trường văn hóa số lành mạnh, góp phần vào sự phát triển chung của đất nước trong kỷ nguyên số.
