Đền Cùng - Giếng Ngọc không chỉ là điểm tham quan thú vị dành cho du khách khi ghé thăm quê hương Quan họ mà còn là nơi hội tụ linh khí đất trời và những câu chuyện huyền thoại về “Ông cá thần”. Đền Cùng - Giếng Ngọc thuộc phường Kinh Bắc, tỉnh Bắc Ninh, nổi tiếng linh thiêng, từ lâu được dân gian vùng Kinh Bắc truyền nhau câu ca.
“Dù ai đi lễ bốn phương
Không bằng linh hiển thắp hương đền Cùng”.
Cổng Đền Cùng - Giếng Ngọc
Bước qua cổng tam quan phủ rêu phong của Đền Cùng, du khách sẽ thấy một quần thể kiến trúc cổ kính, hài hòa, vừa gần gũi uy nghiêm. Không gian tại đây thoáng đãng, với nhiều cây cổ thụ xanh mát quanh năm, mang lại cho du khách cảm giác yên bình và trong lành. Những lớp rêu phong bám trên các gốc cây cổ thụ như một minh chứng cho lịch sử lâu đời của ngôi đền.
Liền anh, liền chị biểu diễn Quan họ tại di tích Đền Cùng - Giếng Ngọc.
Đền Cùng - Giếng Ngọc là chốn địa linh, hiển ứng thờ Mẫu Tam Phủ từ ngàn xưa. Sự linh hiển của Đền Cùng đã nổi tiếng khắp dân gian từ lâu đời, từ thời Tiền Lý, Tiền Lê, thời Lý quan quân triều đình đánh giặc dọc tuyến sông Cầu, có đến chốn này cầu đảo và đều được ứng nghiệm đánh bại quân xâm lược…
Du khách xin nước Giếng Ngọc.
Ngày nay Đền Cùng - Giếng Ngọc là điểm du lịch thu hút đông đảo khách thập phương về thăm quan, cầu tình duyên, công danh sự nghiệp, gia đạo tốt lành. Đền Cùng thờ hai nàng công chúa Tiên Dung và Thủy Tiên, con của vua Lý Thánh Tông, vốn có công lập làng và truyền nghề cho dân.
Phía trước đền có một giếng nước trong mát tự nhiên được chảy ra từ núi Kim Lĩnh mà dân làng gọi là giếng Ngọc. Từ lâu Giếng Ngọc nổi tiếng là nơi có dòng nước ngọt lành chứa đựng nhiều câu chuyện ly kỳ về ba “ông cá thần”.
Quanh năm nước giếng trong mát và không bao giờ cạn, không biết có phải vì uống nước ở giếng này mà con gái làng Diềm ai cũng đằm thắm, giọng người làng Diềm rất mượt, rất ấm, mà lại thanh (vang, dền, nền nẩy). Người làng Diềm có một thói quen cha truyền con nối là múc nước giếng Ngọc về để pha trà, nấu rượu dù hệ thống nước máy trong làng đã được đầu tư về tới tận từng hộ gia đình.
Giếng Ngọc
Du khách đến Đền Cùng - Giếng Ngọc không chỉ để cầu may mắn cho năm mới mà còn mong muốn tự tay lấy nước giếng để thanh lọc cơ thể và làm mới tinh thần, hy vọng một năm tràn đầy niềm vui.
Tương truyền, trong giếng Ngọc có cá thần đã sống cả nghìn năm tuổi mà nhân dân trong vùng vẫn gọi với cái tên thành kính “ông cá thần”. Trải qua không biết bao nhiêu thăng trầm với người dân làng Diềm, tuy nhiên ba ông cá thần vẫn một lòng thủy chung với giếng Ngọc mà chưa hề rời xa. Có những trận lũ lịch sử vào các năm 1957, 1971 khiến làng Diềm, trong đó có giếng Ngọc ngập sâu dưới cả chục mét nước, nhưng tuyệt nhiên ba ông cá vẫn ở lại trong giếng chứ không dời đi đâu. Sự hiện diện của ba ông cá thần càng làm tăng thêm vẻ kỳ bí và linh thiêng cho khu di tích.
Tục múc nước từ giếng đến đền thờ để cầu mong một năm mới mạnh khỏe,
mưa thuận, gió hòa.
Với người làng Diềm, giếng Ngọc - cá thần là niềm tự hào, là chốn linh thiêng luôn được họ trân trọng, giữ gìn. Theo phong tục truyền thống, ngày 3/3 âm lịch hàng năm là ngày Tết Thanh Minh, được coi là lễ hội đền Cùng, để tưởng nhớ công lao của hai nàng công chúa Ngọc Dung và Thủy Tiên. Trong ngày này, họ sẽ tiến hành lễ tát giếng, dọn dẹp vệ sinh và tu bổ phần hư hại xung quanh giếng. Người dân còn khiêng kiệu múc nước từ giếng đến đền thờ để cầu mong một năm mới mạnh khỏe, mưa thuận, gió hòa. Đây là thời điểm quan trọng, thu hút du khách từ khắp nơi đến tham gia.
Hệ thống cột đá (niên đại 1726) trong khuôn viên Đền Cùng - Giếng Ngọc.
Điểm độc đáo của Đền Cùng - Giếng Ngọc là hàng cột đá chạm khắc tinh xảo. Đây là một trong những điểm nhấn ấn tượng nhất về mặt mỹ thuật và tâm linh. Hệ thống cột đá có niên đại Bảo Thái năm thứ 7 (1726) tại Đền Cùng - Giếng Ngọc không chỉ là một cấu trúc xây dựng đơn thuần mà còn mang giá trị tâm linh và lịch sử sâu sắc, được coi là "bản lề" kết nối giữa quá khứ và hiện tại của ngôi đền. Những cột đá này là chứng tích cho việc ngôi đền được các triều đại phong kiến coi trọng, khẳng định vị thế của một "địa linh" được thần linh và vương quyền cùng bảo hộ. Hệ thống kiến trúc này bao bọc và bảo vệ khu vực Giếng Ngọc. Người dân tin rằng nhờ có sự trấn giữ của ngôi đền trên các cột đá vững chãi mà mạch nước ngầm từ núi Kim Lĩnh mới luôn trong vắt và tràn trề, mang lại giọng hát ngọt ngào cho các liền anh, liền chị làng Diềm
Trải qua bao thăng trầm của thời gian, sự linh thiêng của Đền Cùng - Giếng Ngọc không chỉ nằm ở những huyền thoại về các vị thần hay hình ảnh "Cá Thần" kỳ bí, mà còn hiện hữu trong chính dòng nước ngọt lành chưa bao giờ vơi cạn. Đó là sự giao thoa diệu kỳ giữa linh khí của đất trời xứ Bắc và niềm tin thuần khiết của lòng người.
